Tham vấn y khoa: Bác sĩ Đặng Thị Thu Thủy

Sữa bột là nguồn dinh dưỡng thiết yếu cho trẻ nhỏ. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng, không ít phụ huynh gặp phải hiện tượng sữa bột bị vón cục. Đây không chỉ là vấn đề về thẩm mỹ hay cảm quan mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sữa cũng như sức khỏe người dùng. Vậy sữa bột bị vón cục có uống được không, hiện tượng này xảy ra do đâu, và cách xử lý ra sao? Bài viết dưới đây của Kabrita sẽ phân tích chi tiết, giúp cha mẹ hiểu rõ và có giải pháp phù hợp.

Hiện tượng sữa bột bị vón cục là gì?

Sữa bột bị vón cục là hiện tượng bột sữa không còn giữ được trạng thái tơi mịn như ban đầu mà xuất hiện các cục nhỏ hoặc lớn, kết dính lại với nhau. Tình trạng này có thể xảy ra ngay khi bạn vừa mở nắp hộp sữa, trong quá trình pha sữa hoặc sau một thời gian bảo quản không đúng cách. Những cục sữa này thường cứng, ẩm và khó tan trong nước. Hiện tượng sữa bị vón cục cũng là một trong những dấu hiệu sữa bột bị hư cần lưu ý.

Nguyên nhân khiến sữa bột bị vón cục

Hiện tượng sữa bột bị vón cục là dấu hiệu cảnh báo tình trạng thay đổi tính chất vật lý của sữa, thường đi kèm với suy giảm chất lượng dinh dưỡng. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây ra hiện tượng này giúp phụ huynh phòng tránh rủi ro cho sức khỏe của trẻ nhỏ.

Độ ẩm xâm nhập

Sữa bột là một sản phẩm có độ hút ẩm cao. Nếu hộp sữa không được đậy kín hoặc thường xuyên mở ra trong môi trường có độ ẩm cao, bột sữa sẽ hấp thụ hơi nước từ không khí, dẫn đến kết tụ thành cục. Chỉ một vài giọt nước nhỏ rơi vào cũng có thể khiến lớp sữa bề mặt dính lại và vón cục. Đặc biệt, khi dùng thìa để lấy sữa, dù chỉ hơi ẩm, cũng tạo điều kiện cho hiện tượng này xảy ra.

Pha sữa sai cách

Việc pha sữa không đúng hướng dẫn là nguyên nhân dễ bị bỏ qua. Nếu nước pha quá nóng (trên 70°C), sữa có thể chín vón, tức protein trong sữa bị biến tính đột ngột và vón lại. Ngược lại, nếu nước quá nguội, sữa không tan hết sẽ tạo thành những hạt lợn cợn. Ngoài ra, trình tự pha cũng quan trọng: nên đổ nước trước, sau đó cho sữa vào để đảm bảo hòa tan đều. Nếu làm ngược lại, bột sữa dễ bị vón ở đáy ly.

Bảo quản sai cách

Đặt hộp sữa gần bếp, lò vi sóng hoặc nơi có ánh nắng chiếu trực tiếp sẽ khiến sữa bị biến đổi cấu trúc do nhiệt độ cao và độ ẩm tăng. Ngoài ra, việc sử dụng chung thìa với các thực phẩm khác, hoặc tay không sạch khi tiếp xúc với miệng hộp, đều có thể mang vi sinh vật vào trong, khiến sữa dễ hút ẩm, vón cục và có nguy cơ nhiễm khuẩn.

Sữa quá hạn sử dụng

Khi một sản phẩm sữa bột đã vượt quá thời hạn sử dụng, cấu trúc hóa học và tính ổn định của các thành phần bên trong bắt đầu suy giảm. Chất béo có thể bị ôi hóa, protein dễ bị biến tính và mất khả năng hòa tan, dẫn đến hiện tượng vón cục. Mặc dù sữa chưa có dấu hiệu nấm mốc hoặc mùi bất thường, việc sử dụng sữa quá hạn vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt với trẻ nhỏ. Những ảnh hưởng có thể bao gồm rối loạn tiêu hóa, dị ứng hoặc tích lũy chất độc nếu sử dụng lâu dài. Do đó, dù sữa trông có vẻ bình thường, nhưng nếu đã quá hạn, người tiêu dùng tuyệt đối không nên sử dụng.

Sữa kém chất lượng

Không phải lúc nào sữa vón cục cũng là do quá trình bảo quản sau khi mua về. Trong một số trường hợp, sữa được pha chế từ nguyên liệu không đạt chuẩn, quy trình tiệt trùng không đảm bảo, hoặc bị nhiễm ẩm trong quá trình vận chuyển có thể dẫn đến vón cục ngay khi mới mở nắp hộp. Những sản phẩm này thường không đạt được độ tinh khiết cần thiết, và việc tiếp tục sử dụng có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe người tiêu dùng, như làm tăng nguy cơ tích tụ độc tố hoặc gây rối loạn tiêu hóa nhẹ đến nặng. Đây cũng là lý do vì sao việc chọn mua sữa từ thương hiệu uy tín và kiểm tra kỹ nguồn gốc, hạn dùng là điều vô cùng quan trọng.

Lỗi từ khâu sản xuất hoặc vận chuyển

Dù hiếm gặp, nhưng cũng có thể xảy ra các lỗi kỹ thuật trong quá trình sản xuất khiến sữa có kết cấu không ổn định. Ví dụ: bột không được sấy khô hoàn toàn hoặc bị hút ẩm nhẹ trong quá trình đóng gói. Ngoài ra, nếu sữa bị xếp chồng cao, va đập mạnh khi vận chuyển, các hạt bột có thể kết dính với nhau tạo thành các cục nhỏ, nhất là ở đáy hộp.

Sữa bột bị vón cục có uống được không?

Tốt nhất là không nên sử dụng sữa bột đã bị vón cục, dù là vón nhẹ hay nặng, nguyên nhân đến từ bảo quản không đúng cách hay do lỗi trong quá trình sản xuất. Bởi lẽ, hiện tượng vón cục là dấu hiệu đầu tiên cho thấy cấu trúc ban đầu của sữa đã bị phá vỡ, các thành phần có thể đã trải qua sự biến đổi vật lý hoặc hóa học không còn đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

Khi sữa bột tiếp xúc với độ ẩm hoặc nhiệt độ cao, các chất dinh dưỡng như protein, chất béo, vitamin có thể bị phân hủy, kết dính lại với nhau hoặc phản ứng với môi trường, tạo thành các chất mới không có lợi, thậm chí là gây hại cho hệ tiêu hóa. Ngay cả khi chưa xuất hiện mùi lạ hay nấm mốc, thì bản thân quá trình vón cục đã cho thấy sản phẩm không còn ở trạng thái ổn định như khi mới sản xuất. Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi sữa được dùng cho trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ.

Hơn nữa, việc cố gắng tách phần không bị vón để sử dụng cũng không đảm bảo an toàn. Sự biến đổi trong một phần nhỏ của sản phẩm có thể lan rộng ra toàn bộ hộp sữa, dù bằng mắt thường không thể nhận biết được. Vì vậy, nếu phát hiện sữa bột có dấu hiệu vón cục, tốt nhất là nên ngưng sử dụng ngay và thay thế bằng sản phẩm mới để đảm bảo sức khỏe cho người dùng.

>>> Mẹ có thể quan tâm: Pha sữa bằng nước nguội có sao không?

Những nguy cơ, rủi ro khi tiếp tục dùng sữa bột bị vón cục

Việc cho trẻ sử dụng sữa bị vón cục có thể gây ra các vấn đề:

• Nôn mửa: Trẻ uống sữa có độc tố vi sinh hoặc sữa biến chất kích thích thụ thể dạ dày, ruột và não gây nôn, việc bé bị nôn trớ có thể xảy ra ngay hoặc muộn tùy theo độc tố hoặc vi khuẩn.
• Tiêu chảy: Do độc tố tăng tiết dịch ruột hoặc tổn thương niêm mạc, trẻ bị tiêu chảy, đi tiểu lỏng nhiều lần, có thể kèm nhầy, máu nếu niêm mạc bị loét.
• Đầy bụng, chướng hơi, khó tiêu: Cục sữa vón không tan lên men bởi vi khuẩn đường ruột tạo khí, gây khó chịu, quấy khóc, gồng người, mất ngủ ở trẻ nhỏ.
• Mất nước: Hậu quả nguy hiểm do nôn hoặc tiêu chảy, trẻ mất nước nhanh với dấu hiệu mắt trũng, miệng khô, ít nước mắt, tiểu ít và ngủ li bì.
• Sốt: Do nhiễm khuẩn hoặc nấm, trẻ sốt, da ấm nóng, gây phản ứng miễn dịch. Sốt cao kéo dài kèm triệu chứng nặng cần đưa đến bệnh viện.
• Phản ứng dị ứng/viêm protein: Trẻ có thể bị phát ban, sưng, khó thở hoặc phản ứng nặng như sốc phản vệ, cần cấp cứu ngay nếu thấy triệu chứng nghiêm trọng.
• Rối loạn hấp thu và suy dinh dưỡng: Tiêu chảy, nôn kéo dài tổn thương niêm mạc ruột sẽ khiến trẻ bị rối loạn tiêu hóa từ đó giảm hấp thu dinh dưỡng, gây chậm phát triển, thiếu vi chất và suy dinh dưỡng nếu không điều trị kịp thời.

Cách bảo quản sữa bột chuẩn để tránh vón cục

Đậy kín nắp hộp ngay sau mỗi lần sử dụng

Sau khi lấy sữa xong, hãy đảm bảo lau sạch và khô vùng miệng hộp rồi đóng nắp thật chặt, giúp ngăn hơi ẩm và không khí lọt vào, giảm nguy cơ bột hút ẩm và kết dính. Nếu thấy bột sữa rơi quanh vành hộp thì nên quét sạch bằng khăn khô trước khi đóng để không tạo môi trường ẩm ướt khu vực nắp. Việc giữ bao bì ở trạng thái nguyên bản và kín cũng giúp hạn chế oxy hóa các thành phần nhạy cảm như chất béo và vitamin.

Bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp hoặc gần bếp, lò vi sóng

Chọn vị trí trong tủ bếp hoặc kệ cao, nơi nhiệt độ ổn định và ít thay đổi, tránh để hộp gần nguồn nhiệt, gần bồn rửa hoặc cửa sổ có ánh nắng chiếu vào. Nhiệt độ và độ ẩm biến động khiến hơi nước ngưng tụ trên bề mặt bột khi nhiệt độ thay đổi, từ đó thúc đẩy hiện tượng vón cục và suy giảm chất lượng. Do vậy, một vị trí khô ráo, tránh ánh sáng trực tiếp sẽ giữ bột tơi mịn lâu hơn.

Không dùng tay ướt hoặc thìa ướt để múc sữa

Ngay cả một chút ẩm trên thìa hoặc ngón tay cũng đủ để kích hoạt quá trình kết dính. Vì vậy trước khi chạm vào hộp, hãy rửa tay sạch và lau khô, chỉ dùng thìa hoàn toàn khô. Hơi ẩm dù nhỏ sẽ làm các hạt bột liên kết lại và dễ dẫn đến vón cục hoặc thậm chí là nấm mốc nếu để lâu.

Sử dụng muỗng riêng, luôn giữ muỗng sạch và khô

Dùng một muỗng chuyên dụng cho hộp sữa và để muỗng ở nơi khô ráo sau mỗi lần rửa. Nếu cần, để muỗng vào một túi nhỏ khô hoặc ngăn kín nhằm tránh hơi ẩm. Việc giữ muỗng tách biệt và khô ráo giúp ngăn chặn lẫn tạp chất từ các dụng cụ khác và hạn chế việc đưa ẩm, vi sinh vào trong hộp.

Không để sữa tiếp xúc lâu với không khí

Mỗi lần lấy sữa nên thao tác nhanh và cẩn thận. Mở nắp, múc đúng lượng cần dùng rồi đóng lại ngay, hạn chế để hộp mở lâu ngoài môi trường ẩm. Nếu hộp lớn, cân nhắc chia sữa ra các hộp nhỏ khô, kín để giảm số lần mở hộp lớn, vừa tiện cho dùng hàng ngày vừa hạn chế tiếp xúc không khí.

Giải đáp một số thắc mắc thường gặp

Tại sao pha sữa bột bị vón cục?

Nguyên nhân phổ biến nhất là do nước pha không đúng nhiệt độ (quá lạnh hoặc quá nóng). Ngoài ra, việc cho bột vào nước không đúng cách hoặc khuấy không đều cũng khiến sữa không tan hết và bị vón lại. Để khắc phục, nên pha sữa theo đúng phương pháp pha sữa bột không bị vón cục: đổ nước nóng khoảng 40-50°C vào bình trước, sau đó thêm sữa vào và khuấy đều.

Mới mở hộp sữa đã thấy vón cục thì phải làm sao?

Nếu hộp sữa còn hạn sử dụng nhưng mở ra đã thấy vón cục nhiều, có thể sản phẩm bị lỗi trong quá trình sản xuất hoặc bảo quản, vận chuyển không đảm bảo. Cha mẹ nên liên hệ với nhà sản xuất hoặc nơi bán để kiểm tra và đổi trả.

Hạn sử dụng sữa bột sau khi mở nắp chính xác là bao lâu?

Thông thường, sữa bột sau khi mở nắp nên dùng trong vòng 3-4 tuần, tùy theo khuyến nghị của từng nhà sản xuất. Dù còn hạn sử dụng in trên bao bì, nhưng nếu sữa đã mở quá lâu hoặc có dấu hiệu vón cục, cha mẹ cũng nên cân nhắc thay hộp mới.

>>> Xem thêm: Cách nhận biết sữa mẹ bị hư

Tổng kết

Sữa bột bị vón cục là vấn đề không thể xem nhẹ. Dù nguyên nhân có thể đơn giản như bảo quản không đúng hoặc pha sai cách, nhưng nếu không được xử lý triệt để, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến chất lượng sữa và sức khỏe người dùng, đặc biệt là trẻ nhỏ. Do vậy, che mẹ hãy luôn kiểm tra kỹ sữa trước khi pha và sử dụng, đảm bảo mỗi ly sữa là một nguồn dinh dưỡng an toàn, chất lượng cho bé.