Tham vấn y khoa: Bác sĩ Đặng Thị Thu Thủy

Trong hành trình nuôi con, nhiều bố mẹ thường bối rối khi bé đột nhiên quấy khóc, bám mẹ hoặc thay đổi thói quen ngủ nghỉ. Đây có thể là dấu hiệu của giai đoạn Wonder Week hay còn gọi là “tuần khủng hoảng” ở trẻ nhỏ. Vậy Wonder Week là gì, tại sao lại xảy ra và làm thế nào để cha mẹ đồng hành cùng con trong thời gian này? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Wonder week là gì?

Wonder Week là thuật ngữ dùng để chỉ những giai đoạn đặc biệt khi em bé có sự phát triển vượt bậc cả về thể chất lẫn trí tuệ. Ở những tuần này, các bậc phụ huynh có thể nhận thấy bé thay đổi rõ rệt, chẳng hạn như bắt đầu có kỹ năng mới như biết lẫy, ngồi, bò, tập đứng hay chập chững đi.

Theo nghiên cứu, trong 20 tháng đầu đời, não bộ trẻ trải qua nhiều đợt “nhảy vọt” về nhận thức. Đây cũng là lý do bé thường khó chịu, hay quấy khóc, bám mẹ hoặc thay đổi thói quen ăn ngủ. Nhiều cha mẹ gọi những giai đoạn này bằng cái tên “tuần khủng hoảng”, “fussy weeks” hay “stormy weeks” ám chỉ sự “bão tố” trong tính cách của con.

Khái niệm Wonder Weeks được hai nhà khoa học người Hà Lan Frans Plooij và Hetty van de Rijt nghiên cứu và công bố trong cuốn sách nổi tiếng The Wonder Weeks. Cuốn sách này chỉ ra rằng những “cơn khủng hoảng nhỏ” thực chất là bước nhảy vọt trong nhận thức, giúp bé tiếp nhận và học hỏi kỹ năng mới. Điều quan trọng là thay vì lo lắng khi con quấy khóc, cha mẹ nên hiểu rằng đó là dấu hiệu tích cực cho thấy con đang tiến bộ từng ngày. 

Mỗi giai đoạn Wonder Week đều đóng vai trò là cột mốc phát triển giúp bé từ từ hoàn thiện kỹ năng vận động, giao tiếp và tư duy. Nắm rõ về Wonder Week sẽ giúp bố mẹ không hoang mang khi con đột nhiên “khó ở”, biết cách hỗ trợ, trấn an và đồng hành cùng con, đồng thời tạo môi trường phù hợp để trẻ học hỏi và khám phá thế giới xung quanh.

>>> Tìm hiểu thêm: Khóc dạ đề ở trẻ sơ sinh là gì?

Wonder week là những tuần nào? Lịch tuần khủng hoảng của bé

Các tuần Wonder Weeks ở trẻ thường diễn ra vào khoảng: 5 – 8 – 12 – 17 – 26 – 36 – 44 – 53 tuần tuổi. Đây là những cột mốc bé thường quấy khóc, bám mẹ, khó ngủ hơn nhưng thực chất là do não bộ và kỹ năng đang phát triển mạnh mẽ. Thời điểm một em bé bước vào giai đoạn Wonder Weeks không giống nhau hoàn toàn, bởi nó còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như di truyền, giới tính, môi trường sống, việc bé sinh non hay đủ tháng, thậm chí cả ảnh hưởng từ anh chị em trong gia đình. Tuy nhiên, các chuyên gia đã thống kê và đưa ra những mốc trung bình, khi hầu hết trẻ sơ sinh có sự “bùng nổ” về phát triển thể chất và trí tuệ. Dưới đây là lịch wonder week chi tiết mà cha mẹ có thể tham khảo:

Wonder week chính là “dấu mốc thử thách” báo hiệu não bộ và kỹ năng của bé đang phát triển mạnh mẽ. Việc con quấy khóc, bám mẹ trong giai đoạn này là hoàn toàn bình thường. Hiểu rõ lịch wonder week giúp cha mẹ đồng hành cùng con dễ dàng hơn, thay vì lo lắng không rõ vì sao bé thay đổi tính nết.

Tuần wonder week tính như thế nào?

Tuần Wonder Week thường được tính dựa trên tuổi thai của bé (ngày dự sinh), không phải ngày bé chào đời thực tế.

Nếu bé sinh đúng ngày dự sinh, bạn có thể tính tuần wonder week dựa theo ngày sinh đó.

• Nếu bé sinh sớm hơn, cha mẹ cần cộng thêm số tuần sinh sớm để tính đúng mốc. Ví dụ: Bé sinh sớm 2 tuần thì khi bé 10 tuần tuổi thực tế, ta tính wonder week theo mốc 8 tuần.
• Nếu bé sinh muộn hơn, thì trừ đi số tuần sinh muộn để tính. Ví dụ: Bé sinh muộn 1 tuần thì khi bé 9 tuần tuổi thực tế, ta tính wonder week theo mốc 10 tuần.

Nói cách khác, Wonder Week tính theo “tuổi chỉnh” (corrected age), lấy ngày dự sinh làm mốc để theo dõi. Đây là lý do nhiều phụ huynh thắc mắc “sao con chưa tới hoặc đã qua mốc wonder week mà vẫn có dấu hiệu khủng hoảng”, vì sự khác biệt nằm ở cách tính ngày.

Dấu hiệu wonder week ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Các dấu hiệu của Wonder Weeks trẻ thường là các biểu hiện: đeo bám, cáu kỉnh, quấy khóc. Tuy nhiên, không phải bé nào cũng giống nhau. Điều quan trọng là cha mẹ cần kiên nhẫn đồng hành, động viên và khuyến khích con khi bé thể hiện những kỹ năng hoặc sở thích mới.

Thay đổi về hành vi

• Bé trở nên nhút nhát, ít tương tác hoặc giao tiếp hơn.
• Biếng ăn, bú kém, đôi khi lại thèm ăn bất thường.
• Thường xuyên mút ngón tay.
• Khó ngủ, ngủ không sâu giấc, có thể gặp ác mộng (nhất là trẻ mới tập đi).
• Hay thay đổi tâm trạng, dễ cáu gắt, khó chịu.
• Bỗng ngừng tạo ra những âm thanh quen thuộc.
• Có hành vi khác lạ như ngọ nguậy, không chịu thay tã, hay cuộn tròn đồ vật.
• Khi thức dậy có thể trông mệt mỏi, bất an hoặc sợ hãi.
• Một số bé lại tỏ ra khác thường: ngọt ngào, tinh nghịch hoặc mơ mộng hơn.

Thay đổi trong mối quan hệ

• Bé đeo bám cha mẹ hoặc người chăm sóc thân thiết hơn bình thường.
• Thích được ôm ấp, vỗ về và khó rời mẹ.

Làm gì khi bé rơi vào tuần khủng hoảng?

Khi bé bước vào tuần khủng hoảng (Wonder Week), bố mẹ cần kiên nhẫn, thấu hiểu và đồng hàng cùng bé. Cha mẹ có thể áp dụng một số cách dưới đây để giúp bé vượt qua giai đoạn này nhẹ nhàng hơn:

Ôm ấp và tạo sự gần gũi

• Bé thường nhạy cảm, dễ cáu gắt hơn, nên việc ôm ấp, bế ẵm sẽ giúp con cảm thấy an toàn.
• Da kề da (skin to skin) hoặc dùng khăn quấn để bé có cảm giác được bao bọc như trong bụng mẹ.

Duy trì thói quen sinh hoạt quen thuộc

• Giữ nguyên nếp ăn – ngủ – chơi hằng ngày để bé không bị xáo trộn thêm.
• Hạn chế thay đổi môi trường sống đột ngột, ví dụ như chuyển nhà, đi xa.

Hỗ trợ giấc ngủ của con

• Đảm bảo phòng ngủ yên tĩnh, tối vừa đủ, nhiệt độ dễ chịu.
• Có thể sử dụng âm thanh trắng (white noise) để bé dễ ngủ hơn.

Chia nhỏ bữa ăn, kiên nhẫn khi cho bú

• Trong wonder week, bé có thể biếng ăn hoặc bú ít. Hãy cho bé bú/nghỉ linh hoạt, không nên ép ăn.
• Nếu bé đang ăn dặm, chọn món dễ tiêu hóa, vị quen thuộc để tránh áp lực.

Khuyến khích bé khám phá kỹ năng mới

• Sau mỗi giai đoạn khủng hoảng, trẻ thường học được một kỹ năng mới (biết lẫy, bò, bập bẹ…).
• Bố mẹ có thể chơi cùng bé, đưa đồ chơi kích thích vận động và giác quan để con tập luyện.

Giữ tinh thần thoải mái cho chính cha mẹ

• Giai đoạn này có thể khiến bố mẹ mệt mỏi, nhưng hãy nhớ đây chỉ là tạm thời.
• Chia sẻ việc chăm sóc với người thân để tránh stress.

Trong tuần khủng hoảng, điều bé cần nhất là sự kiên nhẫn, yêu thương và an toàn từ cha mẹ. Sau khi vượt qua, bé sẽ bước vào “Sunny Weeks” – giai đoạn nắng ấm, vui vẻ và phát triển mạnh mẽ hơn.

Câu hỏi thường gặp về wonder week ở trẻ

Có phải bé nào cũng trải qua wonder week không?

Không phải bé nào cũng trải qua Wonder Week theo cách giống nhau, và cũng không phải bé nào cũng thể hiện rõ rệt các dấu hiệu “khủng hoảng”. Trên thực tế, hầu hết trẻ sơ sinh đều có những giai đoạn “nhảy vọt phát triển” (developmental leap) về trí não, giác quan và kỹ năng. Đây chính là cơ sở của Wonder Week, tuy nhiên, mức độ biểu hiện khác nhau ở từng bé: Có bé cáu kỉnh, khó ngủ, bám mẹ rõ rệt; Có bé lại thay đổi nhẹ nhàng, hầu như không làm bố mẹ quá vất vả.

Một số yếu tố ảnh hưởng đến việc bé có biểu hiện Wonder Week nhiều hay ít:

• Tính cách khí chất bẩm sinh: bé dễ chịu, ít quấy khóc hơn.
• Sinh non hay đủ tháng: bé sinh non sẽ “lùi lịch wonder week” so với mốc chuẩn.
• Môi trường nuôi dưỡng: bé được chăm sóc trong không gian yên tĩnh, nhiều gắn kết sẽ ít stress hơn.
• Sức khỏe & dinh dưỡng: bé đủ chất, ngủ ngon sẽ dễ vượt qua giai đoạn này hơn.

Wonder Week là quá trình phát triển tự nhiên của trẻ, nhưng không phải bé nào cũng biểu hiện “khủng hoảng” rõ rệt. Nếu thấy con vẫn vui vẻ, phát triển bình thường dù không quấy khóc nhiều thì bố mẹ cũng không cần lo lắng.

Wonder week có ảnh hưởng đến phát triển của bé không?

Có, Wonder Week có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của bé, nhưng theo hướng tích cực chứ không phải là “vấn đề xấu” như nhiều người thường nghĩ.

• Về trí não: Trong mỗi giai đoạn Wonder Week, não bộ của bé có một “cú nhảy vọt”, kết nối thần kinh mới hình thành, giúp bé nhận biết thế giới xung quanh tốt hơn.
• Về giác quan & kỹ năng: Bé sẽ dần học được những kỹ năng mới như lẫy, ngồi, bò, gọi ba mẹ, phân biệt xa – gần… Đây là nền tảng quan trọng cho những bước phát triển sau này.
• Về cảm xúc, xã hội: Dù bé quấy khóc nhiều, bám bố mẹ hơn nhưng thực chất đây là lúc bé học cách gắn kết, tin tưởng và tìm kiếm sự an toàn từ người chăm sóc.

Trong ngắn hạn, Wonder Week có thể khiến bé khó ngủ, biếng ăn, cáu kỉnh – gây mệt cho cả mẹ và con. Nhưng về lâu dài, đây lại là dấu hiệu tích cực cho thấy bé đang trưởng thành và phát triển đúng tiến trình.

Wonder Week không cản trở mà ngược lại là bước đệm quan trọng giúp bé bứt phá trong phát triển trí tuệ, kỹ năng và cảm xúc. Điều bố mẹ cần làm là kiên nhẫn, đồng hành và hỗ trợ bé trong giai đoạn này.

>>> Mẹ có thể quan tâm: Cách phát triển trí não cho trẻ sơ sinh

Wonder week kéo dài bao lâu?

Thông thường, mỗi tuần khủng hoảng (Wonder Week) của bé sẽ kéo dài khoảng 1 – 2 tuần đối với phần lớn trẻ sơ sinh. Ở một số bé nhạy cảm hơn, giai đoạn này có thể kéo dài 3 – 6 tuần, đặc biệt là những mốc nhảy vọt lớn (như tuần 19, 26 hay 37). Sau khi vượt qua Wonder Week, bé sẽ bước vào giai đoạn gọi là “Sunny Week” (tuần nắng), lúc này con thường ngủ ngon hơn, ăn uống tốt hơn, vui vẻ, tò mò khám phá thế giới và thể hiện rõ kỹ năng mới vừa học được.

Thời gian Wonder Week không cố định ở tất cả trẻ. Bé có thể rút ngắn hoặc kéo dài hơn so với mốc trung bình do yếu tố di truyền, tính cách, giới tính hay việc sinh non/sinh đủ tháng. Thay vì quá lo lắng về “bé đang ở tuần thứ mấy”, mẹ hãy quan sát dấu hiệu hành vi của con (quấy khóc, bám mẹ, khó ngủ) để biết con đang trong giai đoạn khủng hoảng và hỗ trợ kịp thời.

Wonder week và Sunny week có giống nhau không?

Tổng kết

Như vậy, Wonder Week chính là những “bước nhảy vọt” trong sự phát triển trí não và kỹ năng của bé, thường đi kèm theo sự quấy khóc và thay đổi tâm lý. Việc hiểu rõ Wonder Week là gì sẽ giúp cha mẹ yên tâm hơn, kiên nhẫn đồng hành và tạo môi trường an toàn, yêu thương để bé phát triển. Mỗi tuần khủng hoảng không chỉ là thử thách mà còn là dấu mốc quan trọng trên hành trình lớn khôn của con.