>>> Tham vấn y khoa: Bác sĩ Đặng Thị Thu Thủy

Khi nuôi con, chắc hẳn cha mẹ đã từng thấy con khóc dai dẳng thất thanh, nhưng dù dỗ dành thế nào con cũng không thể nín. Tình trạng này có thể khiến nhiều cha mẹ lo lắng. Thực ra, đây là dấu hiệu của chứng khóc dạ đề ở trẻ sơ sinh, có thể khắc phục bằng cách điều chỉnh tư thế cho con bú hay massage bụng cho con. Tuy nhiên cũng có nhiều trường hợp trẻ khóc kéo dài và kèm theo dấu hiệu bất thường, khi đó cha mẹ cần đưa trẻ đi khám càng sớm càng tốt.

Khóc dạ đề là gì?

Khóc dạ đề (hay còn gọi là hội chứng colic hoặc đau co thắt) là một tình trạng quấy khóc dữ dội, kéo dài ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh mà không có nguyên nhân rõ ràng^[1]. Để nhận diện, các bác sĩ nhi khoa thường dựa vào "Quy tắc số 3":

1. Bé khóc ít nhất 3 giờ mỗi ngày.
2. Tình trạng này xảy ra ít nhất 3 ngày mỗi tuần.
3. Kéo dài liên tục ít nhất 3 tuần

Điều quan trọng cần phân biệt là bé khóc dạ đề không phải do đói, tã bẩn hay cần được âu yếm. Đây là những cơn khóc khó dỗ nín hơn rất nhiều. Dù gây ra nhiều căng thẳng cho gia đình, tin vui là khóc dạ đề là tình trạng phổ biến, thường lành tính và sẽ tự cải thiện khi bé lớn hơn, thường là sau 3-4 tháng tuổi.

Khóc dạ đề là tình trạng trẻ quấy khóc liên tục khiến trẻ suy giảm sức khỏe, cha mẹ cũng căng thẳng và mệt mỏi.

Dấu hiệu nhận biết trẻ khóc dạ đề

Làm sao để chắc chắn con đang gặp phải tình trạng này? Cha mẹ hãy quan sát các dấu hiệu đặc trưng sau đây ở trẻ sơ sinh khóc dạ đề:

• Thời điểm khóc rất đặc trưng: Cơn khóc thường bắt đầu đột ngột, hay xảy ra vào buổi chiều tối hoặc một khung giờ gần như cố định mỗi ngày.
• Mức độ khóc dữ dội: Bé khóc thét lên, âm thanh lớn và dai dẳng. Việc dỗ bé nín khóc lúc này vô cùng khó khăn.
• Biểu hiện cơ thể của bé: Mặt đỏ bừng hoặc tím tái vì khóc gắng sức, hai bàn tay nắm chặt cả người gồng mình lên, bé co chân lên phía bụng hoặc duỗi thẳng chân 1 cách cứng nhắc, bụng căng cứng.
• Dấu hiệu khác: Bé có thể khó vào giấc ngủ, ngủ không sâu giấc hay vặn mình, và thường xì hơi nhiều trong hoặc sau cơn khóc, điều này cho thấy có thể bé đang bị đầy hơi.

Nguyên nhân gây ra trẻ khóc dạ đề là gì?

Hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện

Yếu tố dị ứng và chưa dung nạp

• Dị ứng đạm sữa bò: Có thể xảy ra ở cả trẻ bú sữa công thức và sữa mẹ (do mẹ tiêu thụ các sản phẩm từ sữa bò).
• Không dung nạp lactose: Tình trạng thiếu hụt tạm thời men lactase để tiêu hóa đường lactose trong sữa.

Hệ thần kinh chưa trưởng thành

Một số nguyên nhân khiến trẻ khóc dạ đề khác:

• Trẻ bị đói: Thông thường, nhu cầu bú mẹ của trẻ sơ sinh vô cùng cao. Do đó, việc trẻ khóc liên tục có thể do các cữ bú quá xa, hoặc mỗi cữ bú chưa đủ no khiến bé nhanh đói.
• Trẻ bú sữa quá no: Mẹ vì sợ bé đói mà cố gắng cho con bú quá nhiều trong một cữ cũng khiến con bị đầy hơi, chướng bụng, dẫn đến cơ thể mệt mỏi và liên tục quấy khóc.
• Quần áo hoặc tã gây khó chịu: Nếu tã quá bẩn, quần áo không sạch sẽ hoặc mẹ mặc tã quá chật khiến phần dưới con không thoải mái, đau rát. Lúc này, bé sẽ biểu hiện sự khó chịu bằng cách khóc liên tục không dứt.
• Ngủ không được trọn giấc: Cũng như người lớn, giấc ngủ với trẻ sơ sinh cũng rất quan trọng. Nếu không ngủ đủ giấc, nhiều trẻ sẽ quấy khóc liên tục.
• Do bệnh lý: Các nguyên nhân bệnh lý như đau tai, loét miệng, dị ứng da do mặc tã, hoặc rối loạn tiêu hóa (táo bón, tiêu chảy,...) cũng là nguyên nhân gây ra tình trạng khóc dạ đề.

Trẻ bị đói, ngủ không ngon giấc, dị ứng thực phẩm,... là những nguyên nhân phổ biến gây nên tình trạng khóc dạ đề.

Phân biệt khóc dạ đề và khóc do bệnh lý

Nhiều phụ huynh thấy con khóc thét, không biết con có phải rơi vào tình trạng khóc dạ đề không, hay đang bị ảnh hưởng bệnh lý. Thực ra có cách nhận biết cả đấy!

Thông thường, trẻ khóc dạ đề thường quấy khóc vào buổi chiều tối, các cơn khóc rất dai dẳng, khó dỗ dành nhưng trẻ vẫn bú tốt và tăng cân bình thường. Còn trẻ khóc do bệnh lý sẽ kèm theo các biểu hiện như sốt, lừ đừ, thở khò khè, bỏ bú, cơ thể suy nhược,...

Cha mẹ không cần lo trẻ sơ sinh khóc dạ đề bao lâu thì hết, bởi trẻ thường tự khỏi sau 3 tháng tuổi. Còn nếu thấy con có biểu hiện khóc do bệnh lý, phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

10 Cách trị khóc dạ đề ở trẻ sơ sinh hiệu quả các cha mẹ có thể áp dụng

Khi đối mặt với một cơn khóc dạ đề, sự bình tĩnh của cha mẹ chính là liều thuốc an thần tốt nhất cho con. Dưới đây là những cách trị khóc dạ đề an toàn và hiệu quả đã được nhiều phụ huynh áp dụng thành công.

Các phương pháp vỗ về tức thì

• Ôm bé đúng cách: Thay vì bế ngửa thông thường, hãy thử tư thế ôm vác con qua vai, hoặc tư thế "máy bay" (đặt bé nằm sấp trên cánh tay bạn). Áp lực nhẹ lên bụng bé có thể giúp giảm cảm giác đầy hơi.
• Quấn tã/chũn: Sử dụng một chiếc khăn mềm để quấn tã chặt vừa phải quanh người bé, tái tạo cảm giác ấm áp và an toàn như trong bụng mẹ.
• Sử dụng tiếng ồn trắng: Âm thanh đều đều từ máy sấy tóc, máy hút bụi, hoặc các ứng dụng tiếng ồn trắng có thể át đi các tiếng động khác và mô phỏng âm thanh trong tử cung, giúp bé bình tĩnh hơn.
• Chuyển động nhịp nhàng: Đu đưa bé nhẹ nhàng trên tay, trong nôi hoặc cho bé vào xe đẩy đi dạo quanh nhà. Chuyển động lặp đi lặp lại có tác dụng trấn an tuyệt vời.
• Tắm nước ấm: Nước ấm giúp cơ thể bé được thư giãn, giảm các cơn co thắt ở bụng.

Các phương tác động lên hệ tiêu hóa của trẻ

• Giúp bé ợ hơi đúng cách: Sau mỗi cữ bú (kể cả bú mẹ hay bú bình), hãy dành thời gian vỗ ợ hơi cho bé. Điều này giúp tống lượng khí bé nuốt phải ra ngoài, ngăn ngừa đầy hơi.
• Massage bụng cho bé: Đây là một mẹo chữa khóc dạ đề rất hiệu quả. Sau khi bé bú ít nhất 30 phút, dùng đầu ngón tay xoa bụng bé nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ. Thực hiện động tác "đạp xe" bằng cách di chuyển hai chân bé như đang đạp xe cũng giúp đẩy hơi ra ngoài.
• Thay đổi loại sữa công thức (khi có chỉ định): Nếu nghi ngờ bé dị ứng đạm sữa bò, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa để chuyển sang các loại sữa thủy phân hoặc sữa công thức ít lactose. Tuyệt đối không tự ý thay đổi sữa cho con.
• Bổ sung men vi sinh (Probiotics): Một số nghiên cứu cho thấy chủng lợi khuẩn Lactobacillus reuteri có thể giúp giảm thời gian quấy khóc ở trẻ. Tuy nhiên, việc bổ sung cần được bác sĩ tư vấn.

Thay đổi chế độ ăn của mẹ nếu trẻ bú mẹ

Nếu trẻ bú mẹ, mẹ nên thay đổi chế độ ăn, loại bỏ các thực phẩm dễ gây dị ứng với trẻ sơ sinh, đặc biệt là các loại hạt hoặc lúa mì, một số loại hải sản giáp xác như tôm, cua, sò. Theo đó, mẹ nên ngừng từng nhóm thức ăn trong vòng 1 tuần, đồng thời quan sát xem cơn khóc dạ đề của trẻ có giảm không. Trường hợp không cải thiện, mẹ hãy ngừng nhóm thức ăn tiếp theo và tiếp tục theo dõi. 

Lưu ý: Tuyệt đối không nên ngưng sữa mẹ vì với trẻ sơ sinh, đây vẫn là nguồn dưỡng chất cực kỳ quan trọng.

Mẹ nên thay đổi chế độ ăn uống, ưu tiên các loại thực phẩm mát sữa lành mạnh, ít gây dị ứng để trẻ được hấp thu nguồn dưỡng chất tốt nhất.

Khi nào nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ?

• Khóc kèm sốt cao (trên 38°C).
• Nôn trớ liên tục, nôn vọt, hoặc nôn ra dịch có màu xanh, vàng.
• Tiêu chảy nặng hoặc trong phân có lẫn máu.
• Bé bỏ bú, bú kém, dẫn đến sụt cân.
• Bé trông mệt mỏi, li bì, khó đánh thức.
• Cơn khóc có vẻ đau đớn bất thường, không giống những lần trước.

Hành trình đối mặt với chứng khóc dạ đề của con chắc chắn không hề dễ dàng. Nhưng hãy luôn nhớ rằng, bạn đang làm rất tốt và đây chỉ là một giai đoạn tạm thời. Cơn khóc của bé không phải lỗi của bạn. Hãy kiên nhẫn thử các phương pháp trên và tìm ra cách phù hợp nhất với con mình. Quan trọng không kém, cha mẹ cũng cần chăm sóc sức khỏe của chính mình, đừng ngần ngại tìm kiếm sự giúp đỡ từ người thân để có thời gian nghỉ ngơi.